Hoeveel bespaar je met de thermostaat 1 graad lager?

Met de thermostaat 1 graad lager bespaar je gemiddeld 6% op je gasverbruik voor verwarming. Voor een tussenwoning met een gasverbruik van 1.500 m³ per jaar betekent dit een besparing van circa 90 m³ gas, oftewel €135 per jaar bij een gasprijs van €1,50 per m³. De werkelijke besparing hangt af van je huidige stookgedrag, isolatieniveau, woningtype en hoeveel graden je de thermostaat daadwerkelijk lager zet.

Hoe werkt de besparing van 1 graad lager?

De vuistregel is dat iedere graad lager circa 6% gasbesparing oplevert op het verwarmingsdeel van je gasverbruik. Deze besparing ontstaat doordat je cv-ketel minder vaak aanslaat om de woning op temperatuur te houden. Bij een lagere binnentemperatuur is het temperatuurverschil met buiten kleiner, waardoor er minder warmte door muren, dak, vloer en glas naar buiten verdwijnt.

Het besparingspercentage van 6% geldt specifiek voor het verwarmingsdeel van je gasverbruik. Dit is niet hetzelfde als 6% op je totale gasverbruik, omdat een deel van het gas naar warm water gaat. Warm waterverbruik wordt niet beïnvloed door de thermostaat, tenzij je ook minder vaak of korter doucht bij een lagere binnentemperatuur.

Drie voorbeeldberekeningen

Om te laten zien hoe de besparing in de praktijk uitwerkt, rekenen we drie scenario’s door met verschillende woningtypen en verbruiksniveaus. We gebruiken een gasprijs van €1,50 per m³.

Situatie	Totaal gasverbruik	Verwarming	Warm water	Besparing 6%	Financiële besparing
Slecht geïsoleerde tussenwoning	2.000 m³	1.600 m³	400 m³	96 m³	€144 per jaar
Gemiddelde tussenwoning	1.500 m³	1.200 m³	300 m³	72 m³	€108 per jaar
Goed geïsoleerd appartement	800 m³	500 m³	300 m³	30 m³	€45 per jaar

Scenario 1: Slecht geïsoleerde tussenwoning

Deze woning uit 1975 heeft geen spouwmuurisolatie en enkel glas. Het totale gasverbruik ligt op 2.000 m³ per jaar. Ongeveer 80% hiervan gaat naar verwarming (1.600 m³), de rest naar warm water (400 m³).

Bij een besparing van 6% op het verwarmingsdeel scheelt dit 96 m³ gas per jaar, oftewel €144 bij €1,50 per m³. De totale gasnota daalt van €3.000 naar €2.856, een besparing van bijna 5% op de totale gaskosten.

Scenario 2: Gemiddelde tussenwoning

Deze tussenwoning heeft basisvisolatie: spouwmuurisolatie en dubbelglas. Het gasverbruik ligt op 1.500 m³ per jaar, waarvan 1.200 m³ voor verwarming en 300 m³ voor warm water.

De besparing bedraagt 6% van 1.200 m³, oftewel 72 m³ gas. Dit levert €108 per jaar op. De gasnota daalt van €2.250 naar €2.142.

Scenario 3: Goed geïsoleerd appartement

Dit appartement uit 2010 is volledig geïsoleerd en heeft HR++ glas. Het gasverbruik bedraagt 800 m³ per jaar, waarvan slechts 500 m³ voor verwarming. Het grootste deel van het verbruik gaat naar warm water.

De besparing van 6% op 500 m³ levert 30 m³ op, oftewel €45 per jaar. De gasnota daalt van €1.200 naar €1.155.

Waarom verschilt de besparing zo sterk?

De absolute besparing in euro’s verschilt sterk tussen de drie woningen, ondanks dat het besparingspercentage van 6% in alle gevallen gelijk is. Dit komt doordat de besparing wordt berekend over het verwarmingsdeel van het gasverbruik, en dit deel verschilt enorm tussen woningen.

Een slecht geïsoleerde woning verliest veel warmte en heeft daarom een hoog gasverbruik voor verwarming. Bij deze woning levert 1 graad lager een absolute besparing van €144 op. Bij een goed geïsoleerd appartement is het verwarmingsverbruik veel lager, waardoor dezelfde 6% besparing slechts €45 oplevert.

Welke factoren bepalen de werkelijke besparing?

De vuistregel van 6% besparing per graad is een gemiddelde. De werkelijke besparing in jouw woning hangt af van meerdere factoren:

• Isolatieniveau: hoe slechter de isolatie, hoe hoger het verwarmingsverbruik en hoe meer je in absolute bedragen bespaart
• Woningtype: vrijstaande woningen verliezen meer warmte dan tussenwoningen of appartementen
• Uitgangssituatie: wanneer je thermostaat nu op 22 graden staat, bespaart 1 graad lager meer dan wanneer je nu al op 19 graden zit
• Stookgedrag: wanneer je overdag de verwarming al lager zet, werkt 1 graad lager permanent minder sterk
• Buitentemperatuur: in een koude winter is het effect groter dan in een zachte winter
• Aantal verwarmde ruimtes: wanneer je niet alle kamers verwarmt, werkt de besparing alleen voor de verwarmde ruimtes

Verschil tussen theoretische en werkelijke besparing

De theoretische besparing van 6% gaat uit van een continue verlaging van de thermostaat met precies 1 graad. In de praktijk werkt het vaak anders. Veel mensen compenseren een lagere thermostaat door een extra trui aan te trekken, waardoor de besparing klopt. Anderen vinden het te koud en zetten de verwarming toch weer hoger, waardoor de besparing lager uitvalt.

Daarnaast speelt het type verwarmingssysteem een rol. Bij vloerverwarming duurt het langer voordat een temperatuurverlaging effect heeft. Bij radiatoren met thermostaatknoppen kun je per ruimte de temperatuur aanpassen, waardoor je gerichter kunt besparen zonder overal 1 graad lager te zitten.

Wanneer is 1 graad lager financieel interessant?

De thermostaat 1 graad lager zetten is vooral financieel interessant wanneer:

• Je gasverbruik hoog is (boven 1.500 m³ voor een tussenwoning)
• Je thermostaat nu op 21 graden of hoger staat
• De woning slecht geïsoleerd is, waardoor isolatie financieel aantrekkelijker kan zijn, maar je wilt direct besparen zonder investering
• Je budget hebt voor isolatie, maar eerst wilt testen of je een lagere temperatuur prettig vindt
• Je meerdere graden lager kunt en wilt gaan, bijvoorbeeld van 21 naar 19 graden

Bij een slecht geïsoleerde woning met hoog gasverbruik kan 1 graad lager €100-150 per jaar schelen. Dit is een directe besparing zonder investering. Wanneer je bereid bent 2 graden lager te gaan, verdubbelt de besparing naar €200-300 per jaar.

Wanneer is 1 graad lager minder interessant?

De maatregel levert weinig op wanneer:

• Je gasverbruik al laag is door goede isolatie (onder 1.000 m³ voor een tussenwoning)
• Je thermostaat al op 19 graden of lager staat
• Je de lagere temperatuur oncomfortabel vindt en daarom compenseert met extra elektrische verwarming
• Je een warmtepomp hebt, waarbij een lagere binnentemperatuur minder invloed heeft op het rendement
• Het grootste deel van je gasverbruik naar warm water gaat in plaats van verwarming

Bij een goed geïsoleerd appartement met een gasverbruik van 800 m³ per jaar levert 1 graad lager slechts €45 per jaar op. In dat geval heeft zuiniger douchen of een waterbesparende douchekop waarschijnlijk meer effect.

Vergelijking met andere besparingsmaatregelen

Om de besparing van 1 graad lager in perspectief te plaatsen, vergelijken we deze met andere veelgenoemde besparingsmaatregelen voor een gemiddelde tussenwoning met 1.500 m³ gasverbruik per jaar.

Maatregel	Investering	Besparing per jaar	Terugverdientijd
Thermostaat 1 graad lager	€0	€108	Direct
Spouwmuurisolatie (indien nog niet aanwezig)	€1.500-2.000	€300-450	4-6 jaar
Dakisolatie (indien nog niet aanwezig)	€1.500-3.000	€150-270	6-15 jaar
Korter douchen (3 minuten korter)	€0	€90-135	Direct
HR++ glas (indien nog enkel glas)	€5.000-8.000	€200-350	15-30 jaar

Voor een slecht geïsoleerde woning levert spouwmuurisolatie een veel grotere absolute besparing op dan 1 graad lager. De investering verdient zich binnen enkele jaren terug. Wanneer de isolatie al op orde is, biedt 1 graad lager een directe besparing zonder investering.

Combinatie met andere maatregelen

De thermostaat 1 graad lager zetten werkt goed als tijdelijke maatregel of als aanvulling op isolatie. Wanneer je van plan bent te isoleren maar dit pas volgend jaar kunt uitvoeren, bespaar je door alvast de thermostaat te verlagen direct geld.

Na isolatie daalt je gasverbruik voor verwarming. Hierdoor wordt de absolute besparing van 1 graad lager kleiner. Bij een woning die na spouwmuurisolatie van 2.000 m³ naar 1.400 m³ gasverbruik gaat, daalt de besparing van 1 graad lager van €144 naar €100 per jaar. Het blijft echter een gratis extra besparing bovenop de isolatiemaatregel.

Praktische tips voor optimaal resultaat

Om de besparing daadwerkelijk te realiseren:

• Stel de thermostaat permanent 1 graad lager in, niet alleen overdag
• Compenseer niet door elektrische kachels te gebruiken, want elektriciteit is per kWh duurder dan gas
• Pas eventueel de temperatuur per ruimte aan met radiatorknoppen: slaapkamers kunnen koeler dan de woonkamer
• Controleer na een maand je gasverbruik om te zien of de besparing zichtbaar is
• Overweeg bij succes nog een graad lager te gaan voor extra besparing

Wanneer je merkt dat 1 graad lager te koud is, probeer eerst extra kleding voordat je de thermostaat weer hoger zet. Een trui of vest kan hetzelfde comfort geven zonder extra stookkosten.

Invloed van energieprijzen

De besparingen in dit artikel zijn berekend met een gasprijs van €1,50 per m³, een realistische prijs voor een variabel contract begin 2024. Wanneer je gasprijs hoger of lager ligt, verandert de financiële besparing evenredig mee.

Bij een gasprijs van €2,00 per m³ stijgt de besparing van een gemiddelde tussenwoning van €108 naar €144 per jaar. Bij een vaste contractprijs van €1,20 per m³ daalt de besparing naar €86 per jaar. Het besparingspercentage van 6% blijft gelijk, alleen het financiële voordeel verschilt.

Langetermijneffect

Wanneer je de thermostaat permanent 1 graad lager zet, loopt de besparing ieder jaar door. Over 10 jaar levert dit bij een gemiddelde tussenwoning ruim €1.000 op zonder enige investering. Bij stijgende energieprijzen kan dit bedrag hoger uitvallen.

Dit maakt de maatregel financieel interessanter dan eenmalige besparingen zoals overstappen van energieleverancier, die meestal alleen het eerste jaar voordeel opleveren.

Alternatieven met vergelijkbaar effect

Naast de thermostaat lager zetten zijn er andere gedragsmaatregelen die een vergelijkbare besparing kunnen opleveren zonder investering:

• Alleen gebruikte ruimtes verwarmen en ongebruikte kamers kouder laten: 10-20% gasbesparing mogelijk
• Verwarming ’s nachts een uur eerder uit en ’s ochtends een uur later aan: 5-10% besparing
• Korter en minder heet douchen: 15-25% besparing op warm waterverbruik
• Deuren dicht houden tussen verwarmde en onverwarmde ruimtes: beperkte maar directe besparing

Deze maatregelen kun je combineren voor een grotere totale besparing. Wel vereisen ze meer discipline dan eenmalig de thermostaat lager instellen.

Aandachtspunten bij oudere cv-ketels

Bij oudere conventionele cv-ketels (niet HR) kan een lagere thermostaat leiden tot een iets lager rendement, omdat de ketel vaker kort aanslaat in plaats van langer door te draaien. Dit effect is echter verwaarloosbaar klein vergeleken met de besparing door minder warmteverlies.

Bij HR-ketels speelt dit effect niet, omdat deze ketels efficiënter werken bij lagere aanvoertemperaturen. Een lagere binnentemperatuur betekent dat de cv-ketel met een lagere aanvoertemperatuur kan volstaan, wat het rendement zelfs iets verbetert.

Voor meer informatie over effectieve energiebesparingsmaatregelen, zie energie besparen. Wil je weten welke andere maatregelen veel besparing opleveren, bekijk dan hoe kun je het meeste gas besparen.

Conclusie

De thermostaat 1 graad lager zetten bespaart gemiddeld 6% op je gasverbruik voor verwarming. Voor een gemiddelde tussenwoning met 1.500 m³ gasverbruik per jaar levert dit €100-110 per jaar op bij een gasprijs van €1,50 per m³. De werkelijke besparing varieert sterk per woning: bij slecht geïsoleerde woningen met hoog gasverbruik kan de besparing oplopen tot €150 per jaar, terwijl goed geïsoleerde appartementen met laag verbruik slechts €40-50 per jaar besparen.

De maatregel is vooral interessant omdat er geen investering voor nodig is en de besparing direct ingaat. Voor slecht geïsoleerde woningen levert isolatie een veel grotere absolute besparing op, maar de thermostaat lager zetten kan een goede tijdelijke of aanvullende maatregel zijn. Bij goed geïsoleerde woningen met al laag gasverbruik blijft het effect beperkt, waardoor andere maatregelen zoals zuiniger douchen of contractoptimalisatie wellicht meer opleveren.